Profesör Aziz Sancar, beyin tümörünü yok eden son keşfinin detaylarını anlattı, Louis Pasteur’un ‘Şans hazırlıklı beyne güler’ sözü gerçek oldu

Müthiş keşfin bilinmeyen öyküsünü Bursalı bugün Cumhuriyet’teki yazısında şöyle aktardı: “Sancar’ın bu keşfi raslantısal oldu. Laboratuvar deneylerinde çok sık kullanılan EdU molekülünü, kendisine Nobel kazandıran DNA hasarını onaran ikili kesim sisteminin keşfi konusunda şimdi birtakım soruların karşılıklarını aramak hedefiyle kullanıyordu. Bu iş böyledir, Nobel kazanmışsın lakin sistem ile ilgili meseleler yakanı bırakmaz.

EDU HÜCREYİ ÖLDÜRÜNCE

EdU molekülünü DNA’nın neresinde ne kadar bulunduğunu anlamak için kullandılar (ayrıntıya girmiyorum). Ancak baktılar ki hücre EdU’yu sevmiyor, DNA hasarı üzere algılıyor molekülü ve kesip çıkarıyor. Çıkan EdU tekrar DNA’ya girince bir kördöngüye ve hücre vefatına sebep olduğunu görüyorlar, bu onları EdU’nun Glioblastoma için bir ilaç olma muhtemelliğine götürüyor: Birebir döngü tümörde de oluşuyorsa, tümörü öldürür!

Bu molekülü laboratuvarda Glioblastoma kesimlerine verince, tıpkı kısırdöngüye şahit oluyorlar, molekülü tümör DNA’sı (yabancı diye) kesip atıyor, fakat molekül tekrar DNA’yi giriyor ve bu kısırdöngü sonucu (zehirli niteliği ile) EdU hücreyi öldürüyor. Yani tümör yok oluyor.

Bunu insan glioblastoma modülü verilen fare deneylerinde de kanıtlıyorlar.

ŞANS MI RASLANTI MI

Yani Nobel mükafatı getiren çalışması üzerine yaptığı yeni deneyler, kendisine yeni bir kapı daha açıyor: Glioblastomayı öldürebileceğini görüyor.

Şans mı raslantı mı, “Şans hazırlıklı beyinlere güler,” der Pastör. Sancar laboratuvarda elinde molekül merakının peşinde koşmasaydı, EdU’nun bu insanlara faydalı özelliğini keşfedemeyecekti.

Bir nokta daha var, Sancar diyor ki, EdU molekülünün beyin bariyerini aşarak beyne girdiği biliniyordu. Ama tümörün tedavisinde kullanılan standart ilaç bu bariyeri aşamıyordu. Ancak ilacı EdU ile verince farelerde kesin bir muvaffakiyet elde ettik…

Böylesine bir büyük talih daha, Sancar’a daha evvel de gülmüştü. Kıssası röportajda. Bu yazıyı yazarken Sancar’a klinik deneylerin başlaması konusunda bir gelişme var mı diye sordum, şimdi karşılık gelmemişti. Gelince bunu duyuracağım. Mecmuada röportajda bu mevzuyu sordum alışılmış.

Hümeyra Kaanoğlu

TÜRKİYE EVET DİYOR

Soru: Müsaade verildiğinde klinik çalışmaları nerede yapacaksınız, denekleri nasıl seçeceksiniz, birinci haberi yazdığımdan bu yana denek olmak isteyenler var, onlara cevabın ne olur?

Sancar: Bunlar ya ABD’de ya da Türkiye’de gerçekleştirilecektir… Türkiye’de Sağlık Bakanlığı ve TÜSEB, klinik araştırmaları yapmaya ilgi duyduklarını söz etmişlerdir. (Not, Sağlık Bakanı Memişoğlu’na sordum, elimizden gelen dayanağı veririz, dedi, ob.)

GENÇLERE DİYOR Kİ:

Sancar: (1) Çok çalışın (günde 12-16 saat). (2) Araştırmanızla direkt yahut dolaylı olarak ilgili alanlardaki literatürü takip edin. (3) Üzerinde çalışacağınız değerli bir mevzu seçin ve deneyler başarısız olduğunda yüreğinizi kaybetmeyin; yeni yaklaşımlar deneyin. (4) Fizikî ve zihinsel sıhhatiniz için en az bir cins spor/egzersiz yapın. (5) Türkiye’yi ve Türk dünyasını her vakit kalbinizde tutun.

Bilim ve teknoloji, bir ülkeyi güçlü, müreffeh ve dünyanın geri kalanıyla barış içinde kılan şeylerdir. Mutluluğa giden birçok yol vardır; bence bilimle uğraşmak yahut öğretmen olmak listenin en başında yer alır.

Aziz Sancar ve Hümeyra Kaanoğlu

İKİ GENÇ KIZIMIZ

Sancar fare araştırmalarında deneyleri yapan iki genç Türk kızının ismini anıyor diyor ki:

“Hümeyra Kaanoğlu ve Yasemin Akyel bu makaledeki deneylerin aşağı üst hepsini yaptılar. Hümeyra, Koç Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı mezunudur. Fulbright Prof. Aziz Sancar Doktora Bursu ile burslu doktora öğrencisi olarak geldi ve Haziran 2026’da mezun olup Boston’da Harvard Üniversitesi bünyesindeki meşhur Dana Farber Cancer Center’daki bir profesörün yanında doktora sonrası araştırma yapacak.

Yasemin Akyel

Yasemin, İstanbul Eczacılık Fakültesi mezunudur ve sirkadiyen saat konusunda Türkiye’de Prof. Dr. Alper Okyar kümesinde kıymetli araştırmalar yapmıştı. Bizim laboratuvara TÜBİTAK Aziz Sancar Bursu ile geldi. Bu iki Türk kızımız olmasaydı bu çalışma birkaç yıl daha alırdı.”

patronlardunyasi.com