Manchester’daki Ulusal Futbol Müzesi’nde ziyaretçileri karşılayan motto; ‘Hayatımızın oyunu’

Halil KASAPOĞLU

Müzenin birinci katında ilerlerken sergilenen nesneler ve duvarlardaki metinler, ziyaretçileri kendi futbol anılarına yanlışsız duygusal bir seyahate çıkarıyor.

Bir panelde kırmızı harflerle yazılmış tabirler dikkatimi çekiyor: “Takımın ligi kazandığında senin ve babanın bütün gece müzik söylediği o vakitler için… Her şey kaybolmuş üzere görünürken umudu futbolda bulanlar için…” Bu satırlar futbolun insanlara yaşattığı tarifsiz sevinçleri ve sıkıntı vakitlerde aşıladığı umudu hatırlatıyor. Okurken kendi anılarım canlanıyor. Çocukken babamla izlediğim birinci maçı, mahallede arkadaşlarımla saatlerce top oynadığımız günleri düşünüyorum. Futbolun nesiller ortası bir bağ kurduğunu hissediyorum.

SOKAK OYUNUNDAN ULUSAL BİR TUTKUYA

Müzenin bir köşesinde sergilenen belge, futbolun geçmişteki asi ruhunu gözler önüne seriyor. 12 Ekim 1608 tarihli Manchester mahkeme kayıtlarından alınan bu metin, kentin yöneticilerinin futbolu o devir “kamu sistemine aykırı” bir uğraş olarak gördüğünü gösteriyor. Evrakta, 17. yüzyılın başlarında Manchester’da sokakta futbol oynayanlar için “edepsiz ve sistemsiz kişiler” deniliyor, top peşinde koşan gençlerin kırdıkları camlar yüzünden şikayetlerde bulunuluyor. Bir vakitler halkın gözünde isyankâr bir sokak hengamesi üzere görülen futbol, yüzyıllar içinde evcilleşip bugün saygın bir kültürel mirasa dönüşmüş durumda.

Gerçekten de 1800’lerden itibaren İngiltere’de futbol, personel sınıfının ağır olduğu sanayi kentlerinde örgütlü bir spor haline geliyor. Bir vakitler yasaklamaya çalıştıkları bu oyun, artık her hafta sonu on binlerce insanı stadyumlara çeken yasal bir aktiflik. Manchester da bu dönüşümün merkezinde yer alıyor. 19. yüzyılın sonunda kurulan Manchester United (o zamanki ismiyle Newton Heath) bir demiryolu emekçi ekibi olarak doğup mahallî halkın gurur kaynağına dönüşürken, komşu Manchester City mütevazı bir kilise kulübünden kentin bir başka tutkusuna evrildi. Sokakları karıştıran bir “gürültü” olan futbol, artık ulusal bir tutku. Bugün bu kentin tam kalbinde bir futbol müzesinin bulunması bile futbolun prestijinin vakitle nasıl yükseldiğinin sembolü.

MANCHESTER’IN FUTBOL MİRASI

Ulusal Futbol Müzesi, mesken sahibi olduğu kentten derin izler taşıyor. Müzenin salonlarında gezerken Manchester’ın iki büyük kulübünün mirası adeta her köşede hissediliyor. Manchester United’ın mazisi de tüm görkemiyle gözler önünde. Bir vitrinde 1968 Şampiyon Kulüpler kırmızıların küllerinden doğup doruğa çıkışını simgelerken, diğer bir köşede SirAlex Ferguson’un kurduğu imparatorluğun izleri yankılanıyor.

Öte yandan müze, Manchester City’nin hikayesini de göz arkası etmiyor. Bir köşede 2012’de City’nin son saniyede kazandığı epik şampiyonluğun manzaraları dönerken, vitrinde çağdaş City’nin parlak kupaları sergileniyor. Manchester City, uzun yıllar boyunca kırmızılarıngölgesinde kalan bir kulüp iken, 2008’de Abu Dhabili bir yatırım grubunun kulübü satın almasıyla birlikte inanılmaz bir yükseliş yaşadı. Müzede yabancı sermayenin futbolun doruğundaki istikrarları nasıl değiştirdiği de vurgulanmış. City’nin arka arda kazandığı şampiyonluklar ve nihayet elde ettiği Avrupa zaferi, mavilerin geleneksel hiyerarşiyi altüst ettiğinin ispatı. Elbette bu süratli yükseliş, beraberinde futbolda para ve kimlik tartışmalarını da getiriyor. Bir vakitler lokal bir personel ekibi olan City’nin global bir harika kulübe dönüşmesi, futbol iktisadının geldiği noktayı simgeliyor. Müzede sergilenen bu değişimin öyküsü,Manchester özelinde bu iki kulübün deneyimleri, aslında dünya futbolunun son 30 yılda geçirdiği dönüşümün bir yansıması. Kırmızılar gelenek ve tarihle, maviler modernite ve finansal güçle özdeşleşirken, ikisi birlikte futbolun dününü ve bugününü temsil ediyor.

OYUNUN GERÇEK SAHİPLERİ

Müzenin en şimdiki modüllerinden biri, taraftarların oyun üzerindeki tesirini gözler önüne seriyor. 2021 yılındaki Avrupa Süper Ligi teşebbüsüne dair sergilenen bir protesto pankartı ve bilgilendirme yazısı bilhassa ilgimi çekiyor. Futboldaki en varlıklı kulüplerin iştirakiyle kurulmak istenen kapalı lig haberi duyulduğunda, İngiltere genelinde taraftarlar ayaklanmıştı. Hakikaten de o gün farklı renklerin taraftarları bir ortaya gelip ortak bir güç oluşturmuş, ezeli rakipler omuz omuza vererek futbolun taraftarsız bir hiç olduğunu kulüp işverenlerine göstermişti. O protestolar sırasında kullanılan “Futbolun Sahibi Siz Değilsiniz, Biziz” yazılı pankart da müzede, adeta bir kutsal emanet üzere sergileniyor.

Endüstriyel futbol, milyarların döndüğü bir dala dönüşse de son analizde tribündeki insanların sesi birçok şeyi değiştirebiliyor. Müze, taraftarların bu hami rolünü göz gerisi etmiyor. Milyonlarca taraftar bu kulüplere gönül veriyor ve gerektiğinde oyunun ruhunu korumak için ayağa kalkıyor. Onlar olmadan futbolun rengi de ruhu da eksik.

Müzeden çıkıp yavaşça stadyuma gerçek yol alırken, vitrinlerde gördüğüm tüm bu hikayeler zihnimde dönüp duruyor. Artık etrafımda, maç öncesi sokakları dolduran Türk taraftarların coşkulu kalabalığı var.

Stadyumun ışıkları yaklaştıkça kalabalığın uğultusu artıyor lakin benim içimde tuhaf bir dinginlik oluşuyor. Herkesin gönlünde bir kadro yatıyor ve hepimizin o ekibe tutunma sebebi birbirinden farklı. Kimi bir kaybın akabinde sığınıyor stadyumlara, kimi hayatınındağınıklığını doksan dakikalık bir tertibe emanet ediyor. Kimileri için futbol, konuşulamayan hislerin lisanı. Bazense söylenemeyen cümlelerin yerine bağırılan bir tezahürat.

Türkiye’den ve Avrupa’nın dört bir tarafından Manchester’a akın eden Türk taraftarları gördükçe bunu daha güzel anlıyorum. Kimi öbür bir ülkede yeni bir hayat kurmuş, kimi memleketinden ve ailesinden kopmuş… Ama maç günü geldiğinde hepsi birebir noktada buluşuyor. Bazen insan aidiyet hissini bir kentte değil, tuttuğu grubu canlı izlerken buluyor.

Stadyum kapısından içeri girerken şunu hissediyorum: Biz aslında yalnızca bir maç izlemeye gelmiyoruz. Kendi hikayemizin eksik kesimlerini burada bulmaya çalışıyoruz. Futbol bazen bir teselli, bazen bir hatıra, bazen de yalnızca “yalnız değilsin” diyen görünmez bir el.

patronlardunyasi.com