İllerin teknolojik gelişmişlik endeksi sonuçları açıklandı

Türkiye’de birinci defa Anka­ra Sanayi Odası (ASO) tarafından hazırlanan Vilayetlerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi ASO-İLTEK’in 2025 yılı sonuçları açıklandı. Rapo­ru pahalandıran ASO Başka­nı Seyit Ardıç, bu araştırmanın muhtaçlıktan doğduğunu, ama­cın kentleri yarıştırmak değil; kapasiteleri ölçmek, başarı­yı görünür kılmak, riskleri er­kenden teşhis etmek ve Tür­kiye’nin yüksek katma bedelli üretime geçişini hızlandırmak olduğunu vurguladı.

“POTANSİYELİMİZ YÜKSEK LAKİN TİCARİLEŞTİREMİYORUZ”

Türkiye’nin Global İnovas­yon Endeksine nazaran 139 ülke ortasında 43’üncü, üst-orta ge­lir kümesinde ise Çin ve Malez­ya’nın akabinde 3’üncü sıra­da olduğunu hatırlatan Ardıç, “Türkiye potansiyeli yüksek bir ülke. Girişimcilikte, pazar büyüklüğünde ve üretim kapa­sitesinde güçlüyüz. Fakat tıpkı endeksler şunu da açıkça söy­lüyor: Bilginin ticarileştirilme­si, yüksek katma pahalı tekno­loji ihracatı ve global ölçekte marka çıkarabilme konusun­da şimdi kat etmemiz gereken uzun bir yol var” halinde ko­nuştu. Ardıç şöyle devam etti

“Türkiye global teknoloji li­ginde geride değildir; fakat eşik­tedir. Bu eşiği ülkeler değil, şe­hirler aşacaktır. Bugünün dün­yasında teknolojide rekabet edenler ülkeler değil, kentler ve kent ekosistemleridir. Bos­ton, Seul, Shenzhen, Münih… Bu kentler bir gecede yüksel­medi. Kendi ekosistemlerini, yatırımla, üretimle, yenilikle, datayla ve en kıymetlisi sabırla inşa ederek bugünlere geldiler. ASO-İLTEK tam da bu neden­le 81 vilayetimize bakıyor. Ülkemizi tek bir ortalamaya indirgeme­den, her vilayetimizi farklı bir tekno­loji oyuncusu olarak ele alıyor.”

ANKARA BİRİNCİ SIRAYA YÜKSELDİ

İllerin Teknolojik Gelişmiş­lik Endeksi ASO-İLTEK’in 2025 yılı sonuçlarına nazaran tek­nolojik gelişmişlikte Ankara birinci, İstanbul ise ikinci sıra­daki yerini korurken, bu iki şe­hir öbür vilayetlerle ortalarında farkı açarak kendi ligini oluşturdu.

81 ilin 5 farklı alt endeks ve 37 değişkene nazaran değerlendi­rildiği ASO-İLTEK 2025 so­nuçlarına nazaran Ankara ve İs­tanbul’u sırasıyla Eskişehir, Kocaeli, İzmir, Kayseri, Bursa ve Sakarya takip etti.

Türkiye’nin teknoloji yolcu­luğunu ve endeks sonuçları­nı değerlendirirken, teknoloji alanında çok sayıda telaffuz ve stratejiye karşın, karşı­laştırılabilir ve bütüncül bir haritanın eksikliğine dikkat çeken Lider Ardıç, ASO-İL­TEK’in bu gereksinimden doğdu­ğunu söz etti.

Amacın kentleri yarıştır­mak değil; kapasiteleri ölçmek, başarıyı görünür kılmak, risk­leri erkenden teşhis etmek ve Türkiye’nin yüksek katma de­ğerli üretime geçişini hızlan­dırmak olduğunu vurgulayan Lider Ardıç, bu yıl birinci sefer üç yıllık bilgi setinin tahlil edildi­ğini kaydetti.

Ardıç, “Hangi il­lerin yükseldiğini, hangilerinin yerinde saydığını yahut sessizce irtifa kaybettiğini artık somut bilgilere bakarak net biçimde görebiliyoruz. Zira tekno­loji tek seferlik bir sıçrama de­ğildir. Uzun soluklu bir mara­tondur. ASO olarak hedefimiz; Türkiye’nin teknoloji yolculu­ğunu lokal seviyeye uzanan ve süreklilik taşıyan kurumsal bir hafızayla izlemek ve istikamet gös­termektir. Bu nedenle ASO-İL­TEK’i bir yayın değil, Türki­ye’nin teknoloji navigasyonu olarak görüyoruz” dedi.

“YENİ DÜNYADA EGEMENLİĞİ TEKNOLOJİ SAĞLIYOR”

Teknolojinin; ülkelerin ka­derini, kentlerin tarafını ve kurumların ömrünü belirleyen ana eksen olduğunu söyleyen Seyit Ardıç, “Teknoloji artık sadece ekonomik bir rekabet alanı olmaktan çıkmış, ege­menliğin lisanı olmuştur. Ameri­ka’da, Avrupa’da, Çin’de tekno­loji stratejik alan ilan edilmiş­tir. Yarı iletkenlerden yapay zekâya, savunmadan yeşil tek­nolojilere kadar teknoloji artık jeopolitik bir sıkıntıdır. Birçok ülke, teknoloji üzerine inşa edi­len yeni iktisat, ticaret, sana­yi siyasetleri formüle etmek­tedir” sözlerini kullandı.

ASO-İLTEK 2025 sonuçla­rına nazaran Türkiye’nin tek modül bir teknoloji ülkesi olmadığını, üç farklı teknoloji katmanın­dan oluştuğunu belirten Ardıç, “Birinci katmanda Ankara ve İstanbul vardır ve bu büyük iki ilimiz 2025’te öteki tüm iller­den daha net biçimde ayrışma­ya başlamış, kendi ligini oluş­turmuştur. Ankara teknoloji üretiminde, İstanbul ise tica­rileşmede liderliklerini pekiş­tirmiştir” değerlendirmesinde bulundu.

İkinci katmanda Kocaeli, Es­kişehir, Bursa, İzmir ve Kayse­ri üzere güçlü sanayi altyapısına sahip lakin teknoloji eşikle­rinde zorlanan vilayetlerin yer aldı­ğını söyleyen Lider Ardıç, ge­çen yıl üst ligde yer alan Eskişehir ve Kocae­li’nin bir alt kategori­ye düşmüş olmasının dikkat alımlı olduğu­nu belirterek, “Bu tab­lo, güçlü üretim yapısı­nın tek başına kâfi olmadığını, dijitalleş­me ve Ar-Ge’ye sürat vermeyen sanayi merkezlerinin güç kay­bettiğini gösteriyor” dedi.

“TEKNOLOJİ DÖNÜŞÜMÜ TABANA YAYILMALI”

Potansiyeli olan ancak bunu harekete geçirmekte zorlanan geniş bir çeper bulunduğunu da belirten Lider Ardıç, en alt teknoloji kategorisindeki vilayet sa­yısının 16’dan 18’e çıkmasının teknoloji dönüşümünün taba­na yayılmasında sorun olduğu­na işaret ettiğini söyledi.

Başkan Ardıç, “Bu tablo bi­ze Türkiye’nin teknoloji hari­tasında Ankara ve İstanbul’un ayrışmaya başladığına, öteki büyük sanayi kentlerinin ise zorlandığına işaret etmektedir. Vilayetler ortasındaki farkın ana ne­denini; fiber altyapı, geniş bant ve dijital erişim kalitesi oluştu­ruyor. Üretimi güçlü lakin diji­tal altyapısı zayıf vilayetler teknolo­jik gelişmişlikte geri düşüyor” şeklinde konuştu.

Ankara’nın; üniversite-ka­mu-sanayi iş birliği, nitelikli insan kaynağı, teknoparkları, teknoloji geliştirme merkezle­ri ve savunma ile havacılık baş­ta olmak üzere derin teknolo­ji üretim kabiliyeti sayesinde, Ar-Ge’yi yenilikçiliğe, yenilik­çiliği de ihracata ve katma de­ğere dönüştüren güçlü bir eko­sistem olarak Ankara örneğini veren Ardıç, “Ankara’nın top­lam ihracatı içinde yüksek tek­noloji hissesinin yüzde 13,3 sevi­yesi ile öbür büyük sanayi ille­rinin ve Türkiye ortalamasının çok üzerinde gerçekleşmesi de, bu dönüşümün en somut gös­tergelerinden biridir” dedi.

Başkan Ardıç, savunma sana­yiinin sırf güvenlik alanı olmadığına, iktisadın yeni­lik ve teknoloji atılımı için kuv­vetli bir kaldıraç vazifesi üstlen­diğine de değindi ve Ankara’nın savunma sanayiindeki biriki­minin, elektronik, yazılım, ha­vacılık ve uzay üzere birçok alana yayılan çarpan tesiri ürettiğini söy­leyerek, “Savunma sanayiinde elde etti­ğimiz yüksek katma paha, yanlışsız strate­jiyle teknolojiye da­yalı sürdürülebilir kalkınmanın müm­kün olduğunu göstermektedir. Asıl sıkıntı, bu başarıyı öbür kesimlere yayabilmektir.

Tür­kiye’nin kilogram başına ihra­cat kıymeti 1,57 dolar iken, sa­vunma ve havacılık kesiminde bu sayı tam 44 kat yüksele­rek 65 dolara çıkmaktadır. Bu nedenle Ankara’da geliştiri­len teknoloji sırf makul bir dalı değil; Türkiye’nin yüksek katma kıymetli üretim kapasitesini bütünüyle ileri taşımaktadır. Bu başarıyı sür­dürülebilir kılmak için yeni bir perspektife daha gereksinimimiz var. Teknolojiyi üretmek kadar, insan kaynağını çekmek ve elde tutmak da kritik hale gelmiştir.

Endeks sonuçları, Ankara’nın yetenek havuzunu genişletme­si ve hayat kalitesi unsurları­nı güçlendirmesi gerektiğini de açık biçimde işaret etmektedir. Ankara’nın teknoloji liderliği hakikat adımlarla desteklendi­ğinde, Türkiye’nin geleceğini belirleyecek en kritik kaldıraç­lardan biri olacaktır.”

“DÜN BİZİ TAŞIYAN SANAYİ MODELİ, YARIN İÇİN YETERSİZ”

Ardıç, Ankara ve İstanbul’da üretilen teknoloji gücünün Anadolu’ya yayılması gerek­tiğini vurgulayarak, “ASO-İL­TEK’in en kritik ikazlarından biri burada ortaya çıkıyor. Ko­caeli, Eskişehir, Bursa ve İzmir üzere güçlü sanayi merkezleri­miz, dijitalleşme, Ar-Ge ve tek­noloji çıktıları tıpkı anda ilerle­mezse, irtifa kaybının kaçınıl­maz olduğunu gösteriyor. Dün bizi taşıyan sanayi modeli, yarı­nın teknoloji yarışında tek ba­şına kâfi olmayacak. Bu bir mevcut sanayi yapısı yahut poli­tikası eleştirisi değildir. Sana­yimizi daha güçlü bir geleceğe hazırlama çağrısıdır” değer­lendirmesini yaptı.

UMUT VEREN ÖRNEK KENT: KAYSERİ

Umut veren örneklerin de bulunduğunu ve Kayseri’nin bunlardan biri olduğunu belir­ten Ardıç, “Kayseri’nin patent, tasarım ve teknoloji tescille­rindeki performansı, Anado­lu’dan güçlü bir teknoloji me­sajı vermektedir. Yanlışsız ekosis­tem kurduğunda Anadolu’nun yüksek teknoloji ligine çıkabi­leceğini göstermektedir.

Araştırma sonuçları siyaset yapıcılara da, iş dünyasına da ve üniversitelere de iletiler veriyor… Araştırma sonuçları­nın herkese bulunduğu yerden daha ileriye gitme bildirisi ver­diğini söyleyen Ardıç, “Politi­ka yapıcılara da, iş dünyasına da ve üniversitelere de mesaj­lar var.

Tek tip teşvik anlayışı artık kâfi değildir. Vilayet bazın­da, bilgi temelli ve amaçlı sa­nayi siyasetlerine muhtaçlığımız var. Klâsik üretim hâlâ de­ğerli lakin dijitalleşme ve yeni­likle desteklemezsek rekabetçi olamayız. Üniversitelerin bilgi üretmesi çok değerlidir. Lakin o bilgi kentle ve endüstriyle bu­luşmadıkça beklenen dönüşüm gerçekleşmez” formunda konuş­tu. Türkiye’nin meselesinin tek­noloji eksikliği değil, teknoloji­de eşik atlayamamak olduğunu vurgulayan Ardıç, “Teknolo­jik dönüşüm bir merdivendir.

Doğru basamağa basmazsa­nız düşersiniz. Raporumuz, bu merdivenin hangi basamakla­rının sağlam, hangilerinin ona­rım istediğini gösteriyor. An­kara Sanayi Odası olarak biz; ülkemizin teknoloji yolculuğu­nun, yalnızca yeni teşebbüslerle değil, mevcut endüstrinin dönü­şümüyle gayesine varacağına inanıyoruz” açıklaması yaptı.

AA DERECESİ ALAN VİLAYET SAYISI 4’TEN 2’YE DÜŞTÜ

Dünya’nın haberine nazaran, araştırma Sektörel Yapı, Araştırma ve Yenilikçilik Kapasitesi, Dijital Altyapı, Teknoloji Çıktıları, Hayat Kalitesi ve İşgücü alt endeksleri olmak üzere 5 boyutta ve 37 değişkenli teknolojik gelişmişliğin tahlilinin yapıldığı ASO-İLTEK, Türkiye’nin teknoloji röntgenini çekiyor.

Araştırma sonuçlarında 81 vilayet teknolojik gelişmişliğine nazaran sıralanırken, 8 derecede bedellendiriliyor.

Endeksin 2025 sonuçlarında birinci 2 sırayı AA derecesi ile Ankara ve İstanbul aldı. Geçen yıl 4 ilin bulunduğu AA derecesindeki vilayet sayısı bu yıl 2’ye düştü. Sanayi kentleri olan üçüncü sıradaki Eskişehir ve dördüncü Kocaeli, bu yıl BA derecesine geriledi. Bu vilayetleri sırasıyla BB derecesindeki İzmir, Kayseri, Bursa ve CB derecesindeki Sakarya takip etti. 55 vilayet derecesini korudu. 14 vilayet yüksek performansla derecesini yükseltirken, 12 ilin derecesi ise düştü.

Son 2 yılda Araştırma ve Yenilikçilik Kapasitesi ve Teknoloji Çıktıları alt endekslerinde yükselen Kayseri, genel endekste 2 basamak üste çıktı. Kayseri’nin patent ve tasarım sayısındaki performansı Anadolu’dan güçlü bir teknoloji iletisi olarak dikkat çekti.

Niğde’nin 34, Iğdır’ın 30 basamak yükselmesi de endeksin dikkat çeken sonuçları ortasında yer aldı. Zayıf performans sergileyen 12 ilin teknolojik gelişmişlik seviyesi düştü. FF derecesinde yer alan vilayet sayısı da 16’dan 18’e çıktı. Bu sonuç, vilayetler ortasında teknolojik eşitsizliğinin derinleştiğini, birtakım vilayetlerin tabanda kalma riskinin yükseldiğini gösterdi.

ŞEHİRLERE NAZARAN BUTİK SİYASETLERE GEREKSİNİM VAR

Raporda, teknolojik gelişmişlik düzeyini yükselmek için siyaset tekliflerine de yer verildi. Vilayetlere has butik siyasetlere dikkat çekilerek; Kocaeli, Bursa, Eskişehir üzere sanayi kentlerine özel, OSB odaklı dijitalleşme ve yeşil dönüşüm programları uygulanması, Antalya ve Muğla’da global yetenekleri çekecek Teknoloji Özgür Bölgeleri oluşturulması, savunma sanayii teknoloji birikimini öteki kesimlere aktaracak kurumsal bir yapı oluşturulması, Kayseri, Adana, Kahramanmaraş ve Gaziantep üzere üretim gücü yüksel vilayetlerde teknoloji arayüzlerinin aktifliğinin artırılması gerektiği belirtildi.

patronlardunyasi.com